Cẩm nang về lụa

Góp Nhặt Tinh Hoa Dân Tộc Việt Trong Từng Sản Phẩm Lụa Dệt Từ Tơ Sen

250

Có thể nói lụa tơ sen là loại lụa đắt đỏ, độc đáo nhất thế giới tại Việt Nam. Điều làm nên sự độc đáo, đắt đỏ ấy đến từ sự tìm tòi, khám phá, sáng tạo độc đáo của nghệ nhân Phan Thị Thuận, đến từ nét đẹp tinh túy của biểu tượng văn hóa Việt Nam – Sen.

Bà Thuận là thế hệ thứ 3 trong gia đình nối nghiệp dệt lụa ở Phùng Xá – Mỹ Đức – Hà Nội. Cả tuổi thơ bà gắn liền với công việc nuôi tằm, ươm tơ chính vì vậy bà đã thành thạo các công đoạn dệt vải ngay từ khi còn nhỏ. Trải qua nhiều biến cố thăng trầm trong lịch sử, nhưng nghệ nhân Phan Thị Thuận vẫn quyết tâm giữ nghề, nối nghiệp cho đến nay Bà được coi là một trong số ít nhưng nghệ nhân ở làng dệt lụa Phùng Xá còn bám trụ với nghề. 

Hình ảnh: Nghệ nhân Phan Thị Thuận

Không chỉ nổi tiếng và được nhiều người biết đến khi là nghệ nhân kiên trì bám trụ với làng nghề truyền thống, nghệ nhân Phan Thị Thuận còn nghiên cứu ra phương pháp bắt tằm tự dệt chăn tơ, và là người đầu tiên ở Việt Nam dệt vải từ tơ sen.

Theo bà Thuận, để làm ra chiếc khăn lụa tơ sen dài 1,7m phải cần tới 4.800 cuống sen. Một người thợ chăm chỉ, thạo việc một ngày cũng chỉ làm được từ 200-250 cuống. Tính ra để hoàn thiện một chiếc khăn tơ sen cũng phải mất đến một tháng trời.

Hình ảnh: Khăn lụa tơ sen 

Cũng theo bà Thuận cơ duyên đến với nghề dệt vải từ tơ sen rất tình cờ. Năm 2017, trong một lần đại biểu Quốc hội cùng với cán bộ huyện Mỹ Đức tới thăm cơ sở sản xuất, một nữ đại biểu gợi ý bà Thuận thử nghiên cứu, sáng tạo sản phẩm lụa bằng tơ sen. “Ban đầu tôi thấy rất lạ, tò mò vì chưa nghe thấy sản phẩm này bao giờ. Tuy nhiên khi lên mạng tìm hiểu thì mới biết, việc dệt lụa từ tơ sen khá phổ biến và được ưa chuộng ở Myanmar”, bà Thuận nói.

Hình ảnh: Tơ sen

Về nhà, bà Thuận dành nhiều thời gian để nghiên cứu, tìm hiểu. Lúc đó, bà còn tự bỏ tiền túi, đầu tư mua ruộng về trồng sen thử nghiệm. Tuy nhiên, việc lấy sợi tơ sen khó hơn gấp nhiều lần so với tơ tằm truyền thống bởi sợi tơ sen mảnh, dễ đứt nên đòi hỏi người thợ phải thật tỉ mẩn, khéo léo mới có thể rút được sợi tơ. Và đặc biệt, bà Thuận lưu ý tất cả các cuống sen sau khi cắt về phải được xử lý trong vòng 24 tiếng đồng hồ nếu không cuống sẽ bị khô, tơ bị rút sợi không dùng được nữa 

Hình ảnh: Lấy tơ sen

Sau thời gian dài tự mình tìm tòi, nghiên cứu mãi đến tháng 7/2018, bà Thuận tham gia đề tài “Nghiên cứu thử nghiệm mô hình sản xuất sợi tơ từ cuống lá sen” cùng với Viện Kinh tế sinh thái (Bộ Khoa học & Công nghệ). Sản phẩm lụa từ tơ sen đầu tiên của bà Thuận cùng với các cán bộ của Viện đã thành công ra đời.

“Cầm chiếc khăn lụa trên tay, có thể cảm giác rất rõ sự mịn màng, êm của sợi tơ và đặc biệt là sự tinh khiết mà không một loại tơ nào có thể sánh được”, bà Thuận nói.

Khăn lụa tơ sen mang cả vẻ đẹp hình thức lẫn giá trị tinh thần song các công đoạn sản xuất thì lại vô cùng cầu kỳ và hoàn toàn phải làm thủ công.

Vải tơ sen tuy có đẹp và nhiều ưu điểm nhưng các công đoạn sản xuất thì rất cầu kỳ và hoàn toàn phải làm thủ công bằng tay từ việc cắt sen, lấy tơ đến khi dệt lụa. Lại yêu cầu phức tạp và sự kỳ công trong các công đoạn nên giá thành các sản phẩm lụa tơ sen rất cao. Trung bình một chiếc khăn làm từ tơ sen có giá trên thị trường vào khoảng trên 4 triệu đồng, tùy loại.

Cũng vì giá thành đắt nên hiện nay, sản phẩm này chủ yếu được làm theo đơn đặt hàng, hoặc phục vụ các dòng khách cao cấp, khách nước ngoài. Trong năm 2017, xưởng sản xuất của bà chỉ làm được 12 chiếc khăn lụa tơ sen, người tiêu dùng muốn mua phải đặt trước vài tháng.

Hiện công nghệ dệt lụa sen vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu để nâng cao chất lượng sợi dệt, rút ngắn thời gian, công sức sản xuất. Đồng thời mở rộng quy mô sản xuất đưa những sáng tạo độc đáo của Việt Nam quảng bá ra thế giới.

Xem thêm: Vải Tơ Chuối – Kỹ Thuật Dệt Đỉnh Cao Của Người Việt Cổ

Bình luận của bạn

*

*